سنگ، عقل و هنر
معماری پلکانی قلات که با دست و هوش اجداد ما از دل کوهستان برآمده و هنوز استوار ایستاده است
هنر زیستن در کوهستان
معماری سنتی قلات با اقلیم کوهستانی پیوندی ناگسستنی دارد. خانهها بر دامنههای شیبدار به شکل پلکانی ساخته شدهاند، به گونهای که پشتبام هر خانه حیاط خانه بالاتری است.
مصالح ساختمانی عمدتاً از سنگهای محلی است که در ارتفاعات فراواناند. این سنگها که با ملات گل و آهک کنار هم چیده شدهاند، عایق گرمایی مناسبی در برابر سرمای زمستان و گرمای تابستان هستند.
آثار معماری قلات
مسجد جامع روستا
مسجد قدیمی قلات با دیوارهای سنگی ضخیم و معماری ساده و باوقار، قدیمیترین بنای آجر و سنگ روستا محسوب میشود. محراب ساده و مناره کوتاه آن، سبکی به دور از تکلف دارد که ویژه معماری روستایی فارس است. این مسجد در دورانهای مختلف ترمیم شده اما ساختار اصلی آن حفظ شده است.
خانههای پلکانی
ویژگی اصلی معماری قلات شیوه پلکانی آن است. هر خانه روی پشتبام خانه پایینتر قرار میگیرد. دیوارهای سنگی، پنجرههای کوچک با نردههای چوبی و درهای چوبی نقشدار از مشخصات این خانههاست. اتاقها معمولاً دارای طاقچههای دیواری برای نگهداری وسایل هستند.
آبانبار و قنات
نظام آبیاری سنتی قلات شامل قناتها، جویهای سنگی و آبانبارهای زیرزمینی است که آب چشمههای کوهستان را به مزارع و خانهها میرساندند. این سیستم هوشمندانه که هزاران سال پیش طراحی شده، نمونهای از مهندسی بومی ایرانی است.
خرمنگاه و انبار
انبارهای سنگی قدیمی برای نگهداری غلات، علوفه و محصولات در طول زمستانهای سرد ساخته شدهاند. ضخامت دیوارها و طراحی هوشمندانه تهویه، دمای مناسب را در تمام سال حفظ میکنند. خرمنگاههای سنگی که در آنها گندم کوبیده میشد نیز از یادگارهای معماری کشاورزی قلات هستند.
جزئیات هنرمندانه
درهای قدیمی خانهها از چوب بلوط محلی با نقشهای هندسی و گل و بوته تراشیده شده که هنر نجاری بومی را نشان میدهند.
بخشی از دیوارهای قدیمی با فن سنگچین «خشکهچین» ساخته شدهاند — بدون هیچ ملاتی، صرفاً با استادی در چیدن سنگها.
پنجرههای ارسی با شیشههای رنگی که نور خورشید را به طیفهای رنگارنگ تقسیم میکنند، از عناصر تزئینی ارزشمند خانههای قدیمیتر قلات هستند.
حیاطهای خانههای سنتی با درختان گردو، آلو و گلهای محلی سرسبز بودند که زیبایی و خنکی را با هم فراهم میکردند.